Zorg verhuist, de zorgkamer verhuist mee

In een slaapkamer ergens in Vlaanderen krijgt iemand vandaag een kankerbehandeling. Er staat geen ziekenhuisbed, er is geen verpleegpost op de gang. Wel komt er een thuisverpleegkundige langs, is er een afgesproken zorgplan én houdt een arts-specialist in het ziekenhuis (van op afstand) toezicht. Voor het RIZIV is dat sinds juli 2023 een vorm van hospitalisatie: thuishospitalisatie.

Beschouwen we die slaapkamer dan ook als een zorgkamer?

We willen de patiëntenkamer van de toekomst ontwerpen, maar dan moeten we eerst weten waar die kamer zich precies bevindt. En dat antwoord verschuift sneller dan je misschien denkt. In deze blog zetten we op een rijtje wat er vandaag beweegt en welke vragen dat oproept voor wie de zorgomgeving van morgen ontwerpt, bouwt, inricht of beheert.

Het ziekenhuisverblijf wordt korter

In januari 2026 publiceerde het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) het eerste deel van een studie op basis van meer dan 25 miljoen ziekenhuisverblijven tussen 2008 en 2022.

Twee cijfers springen eruit. De gemiddelde verblijfsduur daalde van zes naar vijf dagen, en het aandeel geplande ingrepen in dagopname steeg van 58 naar 66 procent. Ook de jaarlijkse MAHA-analyse van Belfius stelt vast dat de omschakeling naar daghospitalisatie zich verder doorzet. Het KCE beoordeelt die evolutie als veilig: kortere verblijven leiden niet tot meer ongeplande heropnames of sterfte.

Voor de zorgomgeving van morgen betekent dat twee dingen. Enerzijds wordt een ziekenhuiskamer korter maar intensiever gebruikt: wie er lang blijft liggen, heeft vaak een complexere zorgvraag.

Anderzijds gebeurt een groter deel van het herstel vandaag ergens anders. De vraag is dus niet óf zorg buiten het ziekenhuis plaatsvindt, maar wáár.

Van ziekenhuis naar eigen leefomgeving

Wat vroeger enkel in het ziekenhuis kon, schuift stap voor stap op naar de leefomgeving van patiënten:

  • Sinds 1 juli 2023 is thuishospitalisatie mogelijk voor bepaalde oncologische behandelingen en antibioticatherapie. Het ziekenhuis organiseert, de arts-specialist houdt toezicht, de thuisverpleegkundige dient toe en rapporteert. Dat kan thuis, maar ook in een woonzorgcentrum, zodat kwetsbare bewoners niet telkens naar het ziekenhuis moeten.
  • Sinds 1 januari 2025 betaalt het RIZIV telemonitoring terug voor patiënten die recent werden opgenomen voor hartfalen.
  • Sinds 1 januari 2026 geldt dat ook voor patiënten onder bepaalde oncologische therapieën, om nevenwerkingen en complicaties vroeger op te sporen.
  • Sinds 1 juli 2026 kan kinesitherapie deels op afstand gebeuren.

Het RIZIV omschrijft thuishospitalisatie niet als zorg “thuis”, maar als zorg in de leefomgeving van de patiënt. Dat kan de eigen woning zijn, maar evengoed een woonzorgcentrum of een andere residentiële setting. In de regelgeving ziet men het begrip zorgomgeving dus al breder dan hoe we er doorgaans over praten.

Tussen ziekenhuis en thuis groeit een middengebied

Al in 2023 verwees het RIZIV naar de federale ambitie om alternatieven voor de klassieke hospitalisatie te stimuleren en ziekenhuisbedden om te zetten in zogenaamde ‘intermediaire structuren’. Het KCE stipte in 2015, in zijn rapport over ziekenhuiszorg thuis, het zorghotel aan als alternatief dat verder onderzoek verdient.

Ook aan de kant van het wonen schuift er iets. Met het principe van zorgwonen kan een Vlaamse woning een kleinere wooneenheid krijgen voor maximaal twee 65-plussers of zorgbehoevende personen, zodat ze kunnen wonen bij wie hen zorg verleent. De Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening werd aangepast om die aanvraag eenvoudiger te maken.

Wat al die vormen gemeen hebben: de zorgkamer is geen vaste ziekenhuiskamer en geen gewone woonkamer. Ze is tijdelijk, hybride of gedeeld. En precies daar ontbreekt het vaak aan ontwerplogica.

Wie draagt deze verschuiving in zorgomgeving?

De keerzijde van kortere ziekenhuisverblijven is dat de druk toeneemt bij huisartsen, thuisverpleegkundigen en mantelzorgers.

Huisartsenvereniging Domus Medica stelt bv. vast dat patiënten na een kort verblijf vaak niet goed weten wat er moet gebeuren, bijvoorbeeld met hun medicatie. Ze wijst er ook op dat het ziekenhuis de thuissituatie soms verkeerd inschat, omdat sociale informatie moeilijk doorstroomt: woont iemand alleen, ver van een winkel…? Het Wit-Gele Kruis ervaart dat de zorg thuis complexer wordt en dat een ontslag soms (te) laat wordt aangekondigd.

Het KCE onderzoekt in een tweede rapport, verwacht eind 2026, wat kortere verblijven betekenen voor de zorg buiten het ziekenhuis.

Een woning die tijdelijk een zorgomgeving wordt, blijft ook nog de woning van een partner, kinderen, van een mantelzorger die er dag en nacht leeft. De kamer moet werken voor de verpleegkundige die twee keer per dag langskomt én voor wie er leeft.

Bovendien stopt zorg niet aan de voordeur. Vlaanderen ondersteunt sinds 2022 projecten rond zorgzame buurten waarin buren, zorgverleners, lokale besturen en organisaties er samen voor zorgen dat mensen langer comfortabel in hun vertrouwde buurt kunnen blijven wonen. Ook dat is een vorm van zorgomgeving.

Vier vragen om zorgomgevingen anders te bekijken

Als zorg op zoveel plekken kan plaatsvinden, volstaat de vraag “waar staat het bed?” niet langer. Deze vier vragen maken beter zichtbaar wanneer een ruimte een zorgkamer wordt, en wat ze dan moet kunnen:

  1. Wat gebeurt er? Een behandeling, observatie, herstel, of langdurig wonen met zorg? Dezelfde ruimte kan op verschillende momenten een andere functie krijgen, en elke functie stelt andere eisen.
  2. Wie is er verantwoordelijk? Bij thuishospitalisatie blijft het ziekenhuis verantwoordelijk, terwijl de zorg zich in iemands huis afspeelt. Met de kamer verschuift zo ook de vraag wie wat beslist, wie toegang heeft en wie ingrijpt als het misloopt.
  3. Wat is permanent, wat tijdelijk? Telemonitoring, een aangepast bed, extra verlichting of een plek voor materiaal komen en gaan met de zorgnood. Laat de ruimte dat toe?
  4. Wat moet de ruimte daarnaast blijven? Een slaapkamer, een thuis, een plek voor bezoek of voor een gesprek in vertrouwen? Hoe meer zorg de ruimte binnenkomt, hoe belangrijker het wordt dat die andere rollen niet verdwijnen.

Dit is geen checklist! Het zijn vragen die spanningen zichtbaar maken. Neem bv. een kamer in een woonzorgcentrum waar een bewoner thuishospitalisatie krijgt: die is op hetzelfde moment iemands thuis, een werkplek voor zorgverleners én een uitloper van het ziekenhuis. Wie daarvoor ontwerpt, ontwerpt niet voor één gebruiker of één functie, maar voor ze allemaal.

Waarom dit ertoe doet voor de patiëntenkamer van de toekomst

In 2009 maakte PRoF voor het eerst een tastbaar beeld van de patiëntenkamer van de toekomst. Die kamer stond in een ziekenhuis, en dat sprak toen voor zich. Anno 2027 werken we opnieuw naar een tastbare realisatie binnen een zorginstelling. Maar de vraag welke kamer we dan ontwerpen, en hoe die eruitziet, is veel ingewikkelder geworden.

Deze vragen beantwoordt trouwens geen enkele organisatie alleen. Ziekenhuizen, woonzorgcentra, thuiszorg, ontwerpers, technologiebedrijven en onderzoekers ervaren dezelfde verschuiving elk op een andere manier. In onze DenkTank sessies brengen we deze partijen samen en leren we uit de verschillende perspectieven.

Denk mee op 17 november

Tijdens de derde PRoF DenkTank sessie trekken we het begrip zorgomgeving samen verder open, rond één centrale vraag: wanneer wordt een kamer een zorgkamer? We onderzoeken wat een ruimte moet kunnen, wat er permanent aanwezig moet zijn en wat tijdelijk kan worden toegevoegd. Van ziekenhuis tot woonzorgcentrum, van thuisomgeving tot tijdelijke of hybride zorgcontext.

Deze sessie is verkennend. We zoeken nog geen oplossingen, wel perspectieven, observaties en mogelijke gevolgen. De inzichten vormen later de basis voor de verdere uitwerking van een tastbaar project binnen een zorginstelling.

 

📅 Dinsdag 17 november 2026, 17u–18u30
💻 Online, in het Nederlands
🔓 Open voor iedereen. Je hoeft niet aan eerdere sessies te hebben deelgenomen.

Inschrijven

Bronnen

Scroll to Top
Privacyoverzicht

Deze site maakt gebruik van cookies, zodat wij je de best mogelijke gebruikerservaring kunnen bieden. Cookie-informatie wordt opgeslagen in je browser en voert functies uit zoals het herkennen wanneer je terugkeert naar onze site en helpt ons team om te begrijpen welke delen van de site je het meest interessant en nuttig vindt.